Í dag fórum við Guðmundur Ragnar á fund með Þórunni J. Hafstein (skrifstofustjóra lögfræði- og stjórnsýslusviðs) og Jóhönnu Maríu Eyjólfsdóttur (aðstoðarmaður menntamálaráðherra). Þar voru málin rædd fram og til baka, við gerðum okkar besta til að kynna sjónarmið neytenda og Netverja og gefa skýr skilaboð um að margumrædd gjaldtaka af geisladiskum og öðrum stafrænum miðlum sé með öllu óásættanleg. Augljóslega fékkst engin sérstök niðurstaða í málinu, en sjónarhorn beggja aðila fengu að koma fram og mögulegar lausnir, kostir þeirra og gallar, voru ræddar.

Við Guðmundur lögðum tvær mögulegar lausnir til - í báðum tilfellum átti að afnema þessi gjöld af afritunartækjum og tómum stafrænum miðlum, því þau eru í eðli sínu óréttlát. Til að bæta listamönnum upp "tekjutapið" nefndum við tvær ólíkar hugmyndir:

• Sjá til þess að hófleg stefgjöld væru innifalin í verði frumrita, þ.a. með því að kaupa verk sértu um leið að kaupa leyfi til að taka afrit til einkanota, eins og höfundalög gera ráð fyrir.
• Lækka virðisaukaskatt á listaverkum, til að hvetja almenning til að kaupa verkin frekar en að afrita eða stela.

Auðvitað má blanda þessum lausnum saman. Þetta voru okkar tillögur og við sjáum bara til hvernig Ráðherra lýst á þær og hvort hann sé með einhverjar skárri hugmyndir sjálfur.

Jóhanna og Þórunn óskuðu eftir því að það kæmist á framfæri eftir fundinn leiðrétting á þeim misskilningi að reglugerðin stangist á við lög. Að þeirra mati gerir hún það ekki, því þó 4. málsgrein 11. greinar höfundalaga kveði á um hvaða upphæðir skuli leggja á miðla sem eingöngu eru ætluð til afritunar á t.d. tónlist eða myndefni, þá gefur 5. málgreinin einnig heimild til að leggja jafn há eða lægri gjölda á miðla sem hafa blandað hlutverk.

Einnig vildu þær að það kæmi fram að stefgjöldin hefðu ekki það hlutverk að bæta upp fyrir hugsanlegan þjófnað á hugverkum (sem kom nokkuð á óvart í ljósi málflutnings Magnúsar hjá STEF, í Kastljósi), heldur væri gjaldtakan leið ríkisins til að uppfylla lögbundinn (frá 1984) rétt höfunda á gjöldum þegar verk þeirra eru afrituð til einkanota (sem er löglegt). Á þeim forsendum er ekki hægt að fullyrða að verið sé að þjófkenna einn eða neinn með álagningu gjaldanna.

(Það skal tekið fram að ofangreint er túlkun undirritaðar - Þórunn óskaði eftir því að skýringar hennar kæmu líka fram. Athugasemdir hennar má lesa hér, en ég hef tekið tillit til þeirra í ofangreindum texta)

Þetta er að mínu mati kjarni deilunnar - mörgum Netverjum finnst ekkert sjálfsagt að höfundur hugverks eigi að hafa rétt til að takmarka notkun eða innheimta gjöld vegna eðlilegrar notkunar á verkinu, meðan notkunin stangast ekki á við höfundalög. Af hverju ætti maður að borga fyrir að tryggja sig með öryggisafriti eða flytja lög sem maður hefur borgað fullt verð fyrir í MP3 spilarann sinn? Það er fásinna að halda fram að þetta skerði á merkjanlegan hátt sölutekjur höfunda - hverjum dettur í hug að kaupa tvö eða þrjú eintök af sama verkinu, til þess eins að geta haft eitt í bílnum, annað heima, og það þriðja á vinnustaðnum? Hugverk almennt þyrftu að vera mun ódýrari til að slíkt kæmi til greina. Það voru líklega mistök að útvíkka rétt höfunda 1984 og það ætti einfaldlega að leiðrétta þau mistök núna. Eins og aðrir (t.d. hugbúnaðarbransinn) þá geta listamenn einfaldlega tekið tillit til þjófnaðar og afritunar þegar verð listaverkanna er ákveðið.

En jafnvel þeir sem telja höfunda eiga að hafa þennan rétt, sjá óréttlætið í því að maður sem er ekki að afrita hugverk annarra borgi þessi stefgjöld - um það eru allir sammála. Og þetta eru ein algengustu not geisladiska og stafrænna miðla almennt. Menn afrita eigin gögn. Það má líka nefna í þessu samhengi að það er alveg fáránlegt að leggja jafn hátt gjald á miðil sem hefur jafn blandað hlutverk eins og tómir geisladiskar, og lagt er á miðil sem hefur bara eitt hlutverk - afritun tónverka.

Loks má nefna að við Guðmundur og félag Netverja erum mjög þakklát fyrir þetta tækifæri til að spjalla við fulltrúa ráðherra um þessi mál, og vonumst til að hitta þau aftur fljótlega. Afstaða okkar hefur hinsvegar ekkert breyst og við munum halda baráttu okkar áfram þar til þessi óréttlátu gjöld eru afnumin hér, eins og þau voru afnumin í Danmörku.

Bjarni Rúnar Einarsson
Fim. 1. Mars 2001